Đồ dùng cá nhân, đồ bạn tự mua bằng tiền riêng hay mang từ nhà mình sang vẫn là của bạn khi bạn dọn đi; người ở lại không có quyền giữ lại nếu không có thoả thuận nào cho phép. Quần áo, giấy tờ, máy tính, dụng cụ làm nghề, đồ kỷ niệm của gia đình bạn — tất cả có thể đòi lại theo quyền của chủ sở hữu. Việc người kia buồn, giận hay cho rằng bạn "còn nợ tình cảm" không tạo ra căn cứ pháp lý để giữ.
Phức tạp hơn là những món nằm giữa: đồ hai người cùng góp tiền mua, quà người kia tặng, đồ bạn mua nhưng để dùng chung. Bài này giúp bạn tách từng nhóm và đi theo các bước nhận lại sao cho êm, có người chứng kiến, có biên bản. Đòi lại quà đã tặng là chủ đề của mảng hợp đồng tặng cho; tài sản chung vợ chồng khi ly hôn do pháp luật hôn nhân gia đình điều chỉnh. Ở đây chỉ nhắc ranh giới để bạn biết món nào thuộc loại nào.
Tách đồ thành bốn nhóm trước khi đòi
Viết ra giấy danh sách mọi thứ còn ở nhà người kia, rồi xếp mỗi món vào một nhóm. Danh sách này cũng là phụ lục cho văn bản yêu cầu và biên bản giao nhận sau này.
| Nhóm | Ví dụ | Ai có quyền | Cách xử lý |
|---|---|---|---|
| Đồ riêng của bạn | Quần áo, giấy tờ cá nhân, máy tính bạn mua trước khi về ở, đồ mang từ nhà cha mẹ sang | Bạn | Đòi lại như đòi tài sản bị chiếm hữu không có căn cứ |
| Đồ hai người cùng góp tiền mua | Tủ lạnh, máy giặt, xe máy trả góp chung | Hai người theo phần góp, nếu chứng minh được | Thoả thuận chia, mua lại phần của nhau, hoặc bán chia tiền |
| Quà người kia tặng bạn | Nhẫn, điện thoại người kia mua tặng | Thường là của bạn nếu việc tặng đã hoàn tất | Đòi lại như đồ riêng; nếu người kia đòi lại quà, xem theo quy định về tặng cho |
| Đồ bạn tặng người kia | Đồ bạn mua tặng nhân dịp sinh nhật | Thường là của người kia | Không thuộc bài này; đòi lại quà đã tặng chỉ được trong trường hợp hạn hẹp |
Nếu hai người là vợ chồng và chưa ly hôn, hoặc đang ly hôn, phần lớn đồ mua trong thời kỳ hôn nhân có thể là tài sản chung, và việc chia phải theo pháp luật hôn nhân gia đình hoặc theo quyết định của toà. Với đồ dùng thiết yếu như quần áo, giấy tờ tuỳ thân, đồ học tập của con, nên thoả thuận nhận về ngay, không đợi xong vụ ly hôn.
Vì sao người ở lại hay giữ đồ và cách đọc tình huống
Ít ai giữ chiếc áo cũ vì muốn chiếm của. Đồ bị giữ thường là cách để níu kéo, để trả đũa, hoặc để đổi lấy một thứ khác: tiền trọ còn nợ, khoản đã ứng ra, một lời xin lỗi. Ví dụ giả định ở Hà Nội: hai bạn ở ghép thuê chung một căn hộ, một người chuyển đi sớm; người ở lại giữ chiếc máy tính và nói khi nào trả đủ phần tiền nhà tháng cuối thì lấy.
Hiểu được vì sao người kia giữ giúp bạn tách vấn đề. Nếu thật sự còn khoản tiền phải trả, như tiền nhà, tiền điện theo thoả thuận ở ghép, thì đó là một nghĩa vụ riêng, nên giải quyết song song. Việc giữ máy tính không phải cách đòi tiền hợp lệ, nhưng trả phần tiền đúng cùng lúc nhận máy là cách gỡ nhanh nhất. Nếu khoản tiền bị đòi là vô lý, bạn không buộc phải trả để chuộc đồ của chính mình.
Nếu việc giữ đồ đi kèm lời lẽ đe doạ, nhắn tin quấy rối, doạ đăng ảnh riêng tư, thì đây không còn là chuyện đồ đạc. Ưu tiên an toàn của bạn: lưu lại mọi tin nhắn, trình báo công an, nhờ người thân đi cùng, không gặp riêng ở nơi vắng.
Các bước lấy lại đồ có người chứng kiến
Mục tiêu là lấy đủ đồ trong một lần, có biên bản, không xô xát.
- Lập danh sách đồ cần lấy, có ảnh chụp nếu có (ảnh cũ trong điện thoại thường chụp được nhiều món). Ghi đặc điểm nhận dạng của đồ giá trị: số seri máy tính, màu, vết xước.
- Nhắn hoặc gửi văn bản cho người đang ở, đề nghị một buổi cụ thể để đến lấy, kèm danh sách. Đề nghị họ có mặt hoặc cử người thay.
- Rủ một người thứ ba đi cùng: người thân, bạn bè có uy tín, đại diện tổ dân phố hoặc chủ nhà cho thuê nếu là nhà thuê. Người thứ ba vừa làm chứng vừa làm dịu không khí.
- Đến đúng giờ hẹn, chỉ lấy đồ trong danh sách, không lấy thêm món đang tranh cãi. Đồ đang tranh cãi ghi lại vào phần "chưa thống nhất".
- Lập biên bản giao nhận ngắn: ngày giờ, danh sách đồ đã nhận, tình trạng, danh sách đồ chưa thống nhất, chữ ký hai bên và người làm chứng.
- Nếu người kia không cho vào hoặc không giao, đừng cố vào. Ra về, ghi lại sự việc, rồi chuyển sang bước hoà giải hoặc trình báo.
Nếu đó là nhà thuê và hợp đồng thuê đứng tên bạn, bạn vẫn có quyền ra vào theo hợp đồng; nhưng nếu người kia đang ở hợp pháp ở đó, tốt nhất vẫn hẹn trước và có người chứng kiến. Quyền vào nhà theo hợp đồng thuê thuộc mảng hợp đồng thuê, không phải lý do để vào khi đang căng thẳng.
Những món cần ưu tiên lấy trước
Giấy tờ tuỳ thân và giấy tờ có giá trị. Căn cước, hộ chiếu, bằng cấp, giấy đăng ký xe, sổ tiết kiệm, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Bị giữ những giấy này ảnh hưởng ngay đến công việc và có rủi ro bị lợi dụng. Nếu không lấy được, trình báo sớm.
Thiết bị có dữ liệu cá nhân. Máy tính, điện thoại cũ, ổ cứng, thẻ nhớ. Dữ liệu trong đó có thể là ảnh riêng tư, tài khoản ngân hàng, tài liệu công việc. Đổi mật khẩu các tài khoản từ thiết bị khác ngay khi biết thiết bị bị giữ.
Dụng cụ làm nghề. Bộ đồ nghề thợ, máy may, máy ảnh của người chụp ảnh thuê. Mỗi ngày không có đồ nghề là mỗi ngày mất thu nhập, và khoản thiệt hại đó có thể được yêu cầu bồi thường nếu chứng minh được.
Đồ của con và đồ kỷ niệm gia đình. Sách vở, quần áo của con, ảnh gia đình, đồ thừa kế từ ông bà. Đây là những món người kia hay dùng để gây áp lực vì biết bạn quý. Đề nghị lấy những món này trong lần đầu và nêu rõ trong biên bản.
Khi người kia vứt bỏ, bán hoặc làm hỏng đồ của bạn
Đôi khi, khi bạn quay lại, đồ đã bị bỏ ra đường, bị bán ve chai hay bị cắt, đập. Người giữ đồ của người khác, dù không có căn cứ, vẫn không được huỷ hoại hay định đoạt đồ đó. Làm hỏng, huỷ hoại tài sản của người khác có thể phải bồi thường; nếu giá trị lớn và có lỗi cố ý, có thể bị xem xét xử lý hình sự về huỷ hoại tài sản.
Việc bạn cần làm là chụp ảnh hiện trường, ghi lại những món bị mất, bị hỏng, ước tính giá trị bằng hoá đơn cũ hoặc giá thị trường của món tương tự, và lấy lời xác nhận của người chứng kiến. Sau đó yêu cầu bồi thường bằng văn bản; nếu không được, trình báo hoặc khởi kiện.
Một cái bẫy thường gặp: người kia nhắn "không đến lấy trong ba ngày thì vứt". Tin nhắn như vậy không làm đồ của bạn thành đồ vô chủ. Đồ chỉ trở thành vô chủ khi chính chủ sở hữu từ bỏ quyền sở hữu. Bạn nên trả lời ngay bằng tin nhắn rằng mình không từ bỏ, đề nghị ngày lấy cụ thể, để sau này có chứng cứ.
Giữ bình tĩnh và khi nào cần người làm nghề
Đòi đồ sau khi chia tay là việc nặng cảm xúc hơn nặng pháp lý. Phần lớn vụ việc xong khi có người thứ ba đứng giữa, một danh sách rõ ràng và một buổi hẹn có giờ giấc. Điều làm hỏng việc thường là lời qua tiếng lại trên mạng, những lần đến bất ngờ, những món lấy thêm "cho bõ tức".
Nên nhờ luật sư hoặc người làm nghề pháp lý khi giá trị đồ bị giữ lớn, khi có tài sản chung cần chia, khi đang trong quá trình ly hôn, hoặc khi có dấu hiệu bạo lực, đe doạ. Trong trường hợp có bạo lực gia đình hay đe doạ, liên hệ công an và các cơ quan, tổ chức hỗ trợ ở địa phương là việc làm trước, chuyện đồ đạc tính sau.
Với đồ giá trị nhỏ, cân nhắc thật lòng xem món nào đáng đòi. Một chiếc áo cũ, một bộ bát đĩa có khi không đáng ba buổi hẹn và hai lần cãi nhau. Ngược lại, giấy tờ, đồ nghề và đồ kỷ niệm của gia đình thì nên kiên trì tới cùng. Việc chọn đòi gì, bỏ gì là quyền của bạn; luật chỉ bảo đảm rằng bỏ hay không là do bạn quyết, không phải do người đang giữ.
Văn bản yêu cầu trả đồ nên có những gì
Một văn bản ngắn, bình thản, gửi qua bưu điện có báo phát hoặc trao tay có người ký nhận, thường có tác dụng hơn nhiều tin nhắn giận dữ. Không cần mẫu cố định; chỉ cần đủ các ý dưới đây.
- Họ tên, địa chỉ liên hệ của bạn và của người đang giữ đồ.
- Hoàn cảnh: bạn đã ở tại địa chỉ nào, dọn đi ngày nào, đồ còn để lại ở đâu.
- Danh sách đồ yêu cầu trả, kèm đặc điểm nhận dạng; đánh dấu riêng những món đang chưa thống nhất là của ai.
- Căn cứ bạn là chủ của từng món quan trọng: hoá đơn, ảnh, nguồn gốc (mang từ nhà cha mẹ sang, mua bằng tiền riêng).
- Đề nghị cụ thể: hai hoặc ba khung giờ để đến lấy, hoặc đề nghị người kia gửi đồ qua dịch vụ vận chuyển, chi phí do bên nào chịu.
- Câu khẳng định bạn không từ bỏ quyền sở hữu đối với bất kỳ món nào trong danh sách.
- Thời hạn phản hồi và việc bạn sẽ làm tiếp theo nếu không có phản hồi: nhờ hoà giải, trình báo, khởi kiện.
Tránh viết những câu mang tính đe doạ hay xúc phạm. Văn bản này có thể được chính bạn nộp làm chứng cứ sau này, nên hãy viết như thể người đọc cuối cùng là thẩm phán.
Câu hỏi thường gặp
Người yêu cũ giữ quà mình tặng thì có đòi lại được không?
Thường là không. Quà đã tặng và đã giao là của người nhận. Chỉ một số trường hợp hạn hẹp như tặng cho có điều kiện mà điều kiện không được thực hiện mới có thể đòi lại; phần này thuộc quy định về hợp đồng tặng cho.
Đồ để ở nhà chồng cũ sau ly hôn mà bản án không nhắc tới thì sao?
Nếu là tài sản riêng của bạn, bạn có quyền đòi lại như tài sản bị giữ không có căn cứ. Nếu là tài sản chung chưa được chia, có thể yêu cầu chia tài sản chung sau ly hôn. Mang theo bản án và chứng cứ về nguồn gốc món đồ.
Chủ nhà trọ giữ đồ khi người thuê nợ tiền phòng có được không?
Việc chủ nhà tự giữ đồ của người thuê cần có căn cứ trong hợp đồng và trong luật; không phải cứ nợ là được giữ. Phần này gắn với hợp đồng thuê nhà; người thuê nên thương lượng, trả phần tiền đúng và nhận lại đồ có biên bản.
Có được nhờ công an đi cùng khi đến lấy đồ không?
Bạn có thể trình bày với công an cấp xã nơi có nhà về việc lo xảy ra xô xát. Việc công an có cử người đến hay không tuỳ tình hình và thẩm quyền. Đại diện tổ dân phố hoặc người có uy tín đi cùng thường là cách dễ thực hiện hơn.
Người kia nói đã vứt hết đồ thì chứng minh thiệt hại thế nào?
Dùng ảnh cũ có chụp món đồ, hoá đơn, sao kê mua hàng, tin nhắn người kia thừa nhận đã vứt, lời người làm chứng. Ước giá trị theo hoá đơn và mức hao mòn hợp lý, hoặc giá món tương tự trên thị trường.
Đồ để lâu không lấy thì có bị coi là bỏ không?
Đồ chỉ thành vô chủ khi chủ sở hữu từ bỏ quyền. Để lâu mà không nói gì có thể khiến người kia lập luận bạn đã bỏ, nên hãy nhắn rõ bạn vẫn muốn lấy và đề nghị thời gian cụ thể.