Phần sân, khoảnh đất trống thuộc quyền sử dụng của bạn thì người khác chỉ được đậu xe, để đồ, dựng lán khi bạn đồng ý. Nếu họ tự ý làm, bạn có quyền yêu cầu họ dọn đi; cách hiệu quả nhất là nói rõ một lần, có thời hạn, có người làm chứng, rồi nhờ trưởng thôn, tổ trưởng dân phố hoặc chính quyền cấp xã nếu họ không chấp hành. Bạn không được khoá bánh xe, xì lốp, vứt bỏ hay giữ lại đồ đạc của họ để ép.
Trước tiên cần tách bạch hai loại "trước nhà". Phần đất trong ranh giới thửa đất của bạn là đất tư, bạn quyết định ai được dùng. Còn vỉa hè, lề đường, ngõ chung là không gian công cộng hoặc đất dùng chung, bạn không có quyền riêng, kể cả khi ngay trước cổng nhà mình. Phần lớn mâu thuẫn chuyện đậu xe ở đô thị nảy sinh vì người ta nhầm vỉa hè là "đất nhà mình".
Đất của bạn hay không gian chung: ai được quyết
Bảng dưới giúp bạn xác định mình có quyền yêu cầu người khác dọn đi hay chỉ có thể phản ánh để cơ quan quản lý xử lý.
| Vị trí | Thuộc | Bạn có thể |
|---|---|---|
| Sân, khoảnh đất trống nằm trong ranh giới thửa đất ghi trên giấy chứng nhận | Quyền sử dụng của bạn | Yêu cầu dọn đi, rào chắn, cho hoặc không cho dùng |
| Vỉa hè trước nhà ở đô thị | Không gian công cộng do Nhà nước quản lý | Phản ánh với chính quyền nếu bị chiếm sai quy định; không tự cấm người khác |
| Ngõ đi chung của nhiều hộ | Các hộ dùng chung theo thoả thuận hoặc theo hồ sơ | Bàn với các hộ cùng dùng, hoà giải nếu có người chiếm riêng |
| Đường làng, đường thôn | Đất giao thông do xã quản lý | Phản ánh khi bị chiếm, không tự lập rào chắn |
| Lối vào cổng nhà bạn bị xe đậu chắn trên lòng đường | Lòng đường thuộc đất giao thông | Báo lực lượng quản lý trật tự giao thông, không tự xử lý xe |
Nếu bạn không chắc ranh giới thửa đất kéo tới đâu, hãy xem lại sơ đồ thửa trên giấy chứng nhận. Nhiều nhà mặt đường đã lùi tường so với ranh giới thật, phần sân trước có thể vẫn là đất của bạn; ngược lại, có nhà đã lấn ra vỉa hè mà không biết.
Trình tự đòi lại chỗ trên đất của mình
Phần lớn chuyện này giải quyết được ở mức hàng xóm, nếu bạn bắt đầu đúng cách.
- Xác định chủ của xe, đồ đạc hoặc lán. Hỏi hàng xóm xung quanh nếu chưa biết.
- Gặp trực tiếp, nói rõ đây là đất trong nhà mình, cho thời hạn dọn đi phù hợp với khối lượng đồ: vài giờ cho một chiếc xe, vài ngày cho một đống vật liệu hay một cái lán.
- Nếu họ hỏi thuê hoặc mượn, bạn tự quyết. Đồng ý thì nên nói rõ thời gian, vị trí, có trả tiền không, và ai chịu trách nhiệm khi hư hỏng, mất mát.
- Nếu họ không dọn, gửi lời nhắn bằng văn bản hoặc tin nhắn, có ảnh hiện trạng, ghi rõ thời hạn cuối.
- Hết thời hạn, nhờ trưởng thôn, tổ trưởng dân phố hoặc tổ hoà giải ở cơ sở đứng ra nói chuyện.
- Vẫn không được, gửi đơn đến uỷ ban nhân dân cấp xã đề nghị giải quyết; với tài sản để lâu không ai nhận, đề nghị chính quyền xử lý theo thủ tục.
Ở bước nào cũng nên giữ giọng bình thường. Chuyện chỗ đậu xe giữa hai nhà sát vách rất dễ thành mối thù dai dẳng chỉ vì một câu nói nặng ngay lần đầu.
Những cách "tự xử" hay gặp và vì sao không nên
Xích bánh xe, khoá xe của người khác. Khoá tài sản của người khác để ép họ đến gặp mình có thể bị coi là giữ trái phép tài sản. Nếu người đó cần xe đi cấp cứu, đi làm và bị cản trở, rắc rối càng lớn.
Xì lốp, cào xước, đổ nước bẩn lên xe. Đây là làm hư hỏng tài sản, có thể bị xử phạt và phải bồi thường. Camera nhà hàng xóm, camera trên chính chiếc xe thường ghi lại tất cả.
Vứt đồ của người khác ra đường. Hàng hoá, vật liệu bị vứt ra lòng đường vừa gây mất trật tự, vừa có thể bị hỏng, mất. Bạn sẽ phải chịu trách nhiệm với phần thiệt hại đó.
Giữ đồ lại, bắt trả tiền "phí chiếm chỗ". Tự đặt ra khoản phí rồi giữ đồ của người khác để đòi không có căn cứ. Nếu muốn cho thuê chỗ, đó phải là thoả thuận hai bên tự nguyện.
Rào chắn ra cả vỉa hè, đặt vật cản trên lòng đường. Để chặn người khác đậu xe, có nhà đặt cọc sắt, chậu cây, lốp xe ra vỉa hè hoặc lòng đường. Chính việc này lại là chiếm dụng không gian công cộng và có thể bị xử phạt.
Lán bán hàng, kho tạm dựng trên đất trống nhà bạn
Khi người khác dựng hẳn một cái lán, một kho tạm trên khoảnh đất trống của bạn, chuyện đã vượt khỏi mức đậu xe để đồ. Đây là sử dụng đất của người khác không được phép. Cách xử lý giống với các trường hợp bị chiếm đất: ghi hình hiện trạng, yêu cầu tháo dỡ có thời hạn, nhờ chính quyền cấp xã kiểm tra nếu họ không làm.
Hay gặp nhất là trường hợp ban đầu bạn đồng ý cho người quen để tạm vài thứ, rồi họ dựng mái che, kéo điện, biến thành chỗ buôn bán. Phần bạn đã đồng ý là cho mượn, bạn được chấm dứt và đòi lại sau khi báo trước; phần họ tự làm thêm như mái che, lán, đường điện thì bạn có thể yêu cầu tháo dỡ, trả lại hiện trạng. Điều đáng lưu ý là đường điện kéo tạm: nếu có dấu hiệu nguy hiểm, báo ngay đơn vị điện lực địa phương, không tự cắt.
Ví dụ giả định: bà N. ở Cần Thơ có khoảnh đất trống cạnh nhà, cho người bán trái cây đầu hẻm để nhờ mấy sọt hàng mỗi sáng. Nửa năm sau, người này dựng khung sắt, lợp tôn, đặt bàn ghế bán cả ngày. Bà N. gửi tin nhắn đề nghị tháo khung và chỉ để hàng như trước, hoặc dọn đi trong một tháng. Người bán chọn dọn đi; hai bên lập giấy xác nhận đã trả lại mặt bằng.
Muốn cho người khác dùng chỗ: thoả thuận tối thiểu nên có
Nhiều nhà có sân rộng sẵn lòng cho hàng xóm đậu xe, cho người buôn bán gửi hàng. Đó là chuyện tốt, nhưng nên nói rõ ngay từ đầu, dù chỉ bằng tin nhắn, những điểm sau:
- Ai được dùng: chỉ người đó, hay cả người nhà, khách của họ.
- Dùng chỗ nào, bao nhiêu chỗ: ví dụ một ô ở góc trái sân, không lấn ra lối đi vào nhà.
- Dùng khi nào: chỉ ban đêm, chỉ buổi sáng, hay cả ngày; ngày lễ, ngày giỗ nhà bạn cần sân thì báo trước bao lâu.
- Có trả tiền hay không, trả theo tháng hay theo lần; nếu trả trước thì khi thôi có hoàn lại phần chưa dùng không.
- Ai chịu trách nhiệm khi xe, hàng bị mất, hỏng: thông thường nên ghi rõ bạn không nhận trông giữ, chủ đồ tự chịu.
- Không được dựng thêm mái che, kéo điện, đóng cọc nếu chưa hỏi bạn.
- Khi muốn chấm dứt, bên nào báo trước bao lâu.
Có trả tiền thì về bản chất là cho thuê chỗ, có thể phát sinh nghĩa vụ thuế với thu nhập cho thuê theo quy định; phần này bạn nên hỏi thêm cơ quan thuế. Không trả tiền là cho mượn. Dù loại nào, một tin nhắn ghi lại các điểm trên đủ để tránh phần lớn tranh cãi về sau.
Camera, tin nhắn, người làm chứng: giữ dấu vết cho đúng
Khi chuyện chiếm chỗ lặp đi lặp lại, dấu vết giúp bạn trình bày với tổ hoà giải hay chính quyền mà không bị coi là kể một phía. Camera lắp trong khuôn viên nhà bạn, hướng vào sân, cổng của chính bạn là cách ghi nhận thuận tiện. Tránh chĩa camera vào trong nhà, cửa sổ phòng ngủ của hàng xóm, vì quay vào không gian riêng của người khác có thể xâm phạm đời sống riêng tư của họ.
Tin nhắn nhắc nhở nên ngắn, lịch sự, có ngày giờ, có ảnh. Không dùng lời lẽ xúc phạm, không doạ. Một chuỗi tin nhắn ôn hoà mà bên kia vẫn không dọn là chứng cứ tốt hơn mọi lời kể sau này.
Người làm chứng tốt nhất là người không có quyền lợi trong chuyện: trưởng thôn, tổ trưởng dân phố, một người hàng xóm trung lập. Người nhà của bạn làm chứng vẫn được, nhưng sức thuyết phục kém hơn. Khi mời ai làm chứng, nói rõ họ chỉ cần có mặt và nhìn thấy, không cần đứng về phía bạn.
Đồ để lâu không ai nhận: không phải cứ thế mà lấy
Có những thứ bị bỏ lại trên đất nhà bạn: chiếc xe máy cũ không biển số, đống gỗ, mấy thùng hàng. Nhiều người nghĩ để lâu thì đồ thành của mình. Thực tế, tài sản bị bỏ lại chưa chắc là tài sản vô chủ; chủ của nó có thể vẫn quay lại đòi. Cách xử lý đúng là báo cho trưởng thôn, tổ trưởng dân phố hoặc công an cấp xã để họ ghi nhận, tìm chủ, và xử lý theo thủ tục với tài sản không xác định được chủ.
Đặc biệt với xe máy, ô tô không rõ chủ để lâu trên đất nhà bạn, nên báo công an sớm. Một chiếc xe bị bỏ lại có khi là xe liên quan đến vụ việc khác, và việc bạn tự tháo dỡ, bán phế liệu có thể kéo bạn vào chuyện không đáng.
Trong lúc chờ, bạn có thể dồn đồ vào một góc trên chính đất của mình để lấy lại lối đi, nhưng nên quay video trước và sau khi di dời, giữ nguyên trạng đồ vật. Khi chủ quay lại, bạn có căn cứ để yêu cầu họ nhận đồ và dọn đi, kèm chi phí trông giữ nếu có thoả thuận hoặc nếu bạn chứng minh được chi phí hợp lý đã bỏ ra.
Câu hỏi thường gặp
Hàng xóm đậu ô tô trên vỉa hè trước cửa nhà mình thì có được cấm không?
Vỉa hè không thuộc quyền sử dụng riêng của bạn, nên bạn không có quyền cấm như với đất trong nhà. Nếu việc đậu xe vi phạm quy định về sử dụng vỉa hè ở địa phương hoặc chắn lối ra vào nhà bạn, bạn phản ánh với chính quyền hoặc lực lượng quản lý trật tự để họ xử lý.
Có được khoá bánh xe người khác đậu trong sân nhà mình không?
Không nên. Bạn có quyền yêu cầu họ dời xe, nhưng khoá xe lại để ép là giữ tài sản của người khác không có căn cứ. Nếu không liên hệ được chủ xe, báo công an cấp xã để họ tìm chủ phương tiện và ghi nhận sự việc.
Người khác để đồ trên đất mình rồi bị mất, mình có phải đền không?
Nếu bạn không nhận trông giữ, không có thoả thuận gửi giữ, thường bạn không phải chịu trách nhiệm với đồ người khác tự ý để. Nhưng nếu bạn tự di dời, vứt bỏ, làm hỏng đồ thì bạn có thể phải bồi thường. Vì vậy nên để yên đồ và yêu cầu họ dọn đi có thời hạn.
Có được treo bảng cấm đậu xe trong sân nhà mình không?
Trên phần đất thuộc quyền sử dụng của bạn, bạn có thể treo bảng nhắc nhở và làm cổng, rào theo quy định xây dựng ở địa phương. Bảng không được đặt ra vỉa hè, lòng đường, không có lời lẽ xúc phạm và không ghi những khoản phạt tự đặt ra vì bạn không có quyền xử phạt người khác.
Cho người quen đậu xe nhờ trong sân rồi muốn thôi thì làm sao?
Đó là cho mượn chỗ, bạn được chấm dứt sau khi báo trước một khoảng thời gian hợp lý để họ tìm chỗ khác. Nếu trước đó có thoả thuận thu tiền theo tháng, nên báo trước theo đúng thoả thuận và hoàn lại phần tiền tháng chưa dùng nếu đã thu trước.