Người nhặt được của rơi chỉ có thể được hưởng sau khi đã báo hoặc giao nộp tài sản và đã qua một năm kể từ ngày thông báo công khai mà không xác định được chủ hoặc chủ không đến nhận. Khi đó, theo Điều 230 Bộ luật Dân sự 2015: tài sản có giá trị không quá 10 lần mức lương cơ sở thì người nhặt được xác lập quyền sở hữu toàn bộ; vượt mức đó thì người nhặt được hưởng phần bằng 10 lần lương cơ sở cộng 50% phần giá trị vượt quá, phần còn lại thuộc Nhà nước.
Câu hỏi “nhặt được tiền có được giữ không” vì vậy có câu trả lời rõ: không được giữ ngay, nhưng có đường hợp pháp để được hưởng nếu làm đúng. Bài này giải thích từng điều kiện, cách tính bằng ví dụ giả định, các trường hợp không chia mà thuộc hẳn về Nhà nước, và vì sao người tự giữ ở nhà không bao giờ đến được mốc một năm đó.
Ba điều kiện để người nhặt được có quyền hưởng
Đã báo hoặc giao nộp đúng nơi. Thời hạn một năm chỉ chạy từ ngày cơ quan cấp xã thông báo công khai. Không giao nộp thì không có thông báo công khai, không có ngày bắt đầu, và người giữ đồ chỉ là người chiếm hữu không có căn cứ dù đã giữ bao nhiêu năm.
Hết một năm mà không xác định được chủ hoặc chủ không đến nhận. Cả hai tình huống đều dẫn đến cùng một kết quả. Có trường hợp cơ quan đã tìm được tên chủ nhưng người đó không đến nhận trong thời hạn, luật vẫn cho xác lập quyền theo cách chia ở dưới.
Tài sản không phải di tích lịch sử – văn hoá. Nếu đồ nhặt được là di tích lịch sử – văn hoá thì thuộc Nhà nước, người nhặt được chỉ được hưởng tiền thưởng theo quy định, không có quyền sở hữu. Những món như đồng tiền cổ, tượng cổ cần được cơ quan chuyên môn xác định trước.
Không có quy định riêng loại trừ. Một số loại tài sản chịu sự quản lý đặc biệt, như vũ khí, vật liệu nổ, chất ma tuý, tiền giả, không bao giờ thuộc về người nhặt được. Những thứ này phải giao nộp ngay và không đặt vấn đề hưởng.
Mức 10 lần lương cơ sở hiểu thế nào
Lương cơ sở là mức do Nhà nước công bố để tính lương, phụ cấp và nhiều khoản khác, được điều chỉnh theo từng thời kỳ. Bộ luật Dân sự dùng con số này làm thước đo để không phải sửa luật mỗi khi giá cả thay đổi. Vì vậy khi tính, bạn dùng mức lương cơ sở đang áp dụng tại thời điểm xác lập quyền, không dùng con số đọc được trên một bài viết cũ.
Ngưỡng 10 lần lương cơ sở là ranh giới giữa “đồ có giá trị bình thường” và “đồ có giá trị lớn”. Dưới ngưỡng, luật coi công sức và sự trung thực của người nhặt được xứng đáng với toàn bộ tài sản. Trên ngưỡng, luật chia đôi phần vượt giữa người nhặt và Nhà nước, vì một khối tài sản lớn không có chủ nhận thì một phần nên quay về ngân sách chung.
Giá trị tài sản không do người nhặt tự đặt. Với tiền mặt, giá trị là số tiền. Với vàng, điện thoại, đồng hồ, việc xác định giá trị do cơ quan có thẩm quyền thực hiện, có thể qua định giá. Nếu bạn thấy cách xác định giá trị chưa hợp lý, bạn có quyền đề nghị xem xét lại bằng văn bản, kèm chứng cứ như hoá đơn mua bán phổ biến của loại tài sản tương tự.
Ví dụ giả định: chia giá trị theo ba mức
Các con số dưới đây là ví dụ giả định, giả sử mức lương cơ sở là L. Mục đích chỉ để bạn thấy cách tính, không phải để áp số tiền cụ thể.
| Giá trị tài sản | Người nhặt được hưởng | Phần thuộc Nhà nước |
|---|---|---|
| 5L (dưới ngưỡng) | Toàn bộ 5L, xác lập quyền sở hữu | Không có |
| 10L (đúng ngưỡng) | Toàn bộ 10L | Không có |
| 30L | 10L + 50% của 20L = 20L | 10L |
| 110L | 10L + 50% của 100L = 60L | 50L |
| Di tích lịch sử – văn hoá, mọi giá trị | Tiền thưởng theo quy định | Toàn bộ tài sản |
Bạn thấy phần người nhặt được hưởng luôn lớn hơn phần Nhà nước khi giá trị không quá lớn, và tiến dần về một nửa khi giá trị tăng cao. Với tài sản không chia được như một chiếc nhẫn, việc hưởng phần giá trị thường được thực hiện bằng tiền sau khi xử lý tài sản theo quy định.
Ba trường hợp người ta hay tính nhầm
Ba tình huống dưới đây xuất hiện thường xuyên trong các câu hỏi gửi đến chuyên mục pháp lý, và gần như lần nào cũng bị hiểu sai theo cùng một kiểu.
- “Giữ đủ một năm ở nhà là của mình.” Sai. Mốc một năm tính từ ngày thông báo công khai, không tính từ ngày nhặt. Người giữ ở nhà không qua cơ quan thì thời hạn chưa bao giờ bắt đầu, và chủ đồ có thể đòi lại bất cứ lúc nào vì quyền đòi lại tài sản không bị giới hạn bởi thời hiệu khởi kiện.
- “Nhặt được ở chỗ không ai qua lại là đồ vô chủ.” Sai. Vô chủ là đồ mà chủ đã từ bỏ quyền sở hữu, ví dụ vứt bỏ có chủ ý. Đồ rơi ở chỗ vắng vẫn là đồ đánh rơi, vẫn thuộc Điều 230 chứ không phải Điều 228.
- “Chủ đến nhận sau một năm thì không trả.” Cần xem cụ thể. Nếu quyền sở hữu đã được xác lập hợp pháp cho người nhặt sau đủ thời hạn và thủ tục, chủ cũ khó đòi lại. Nhưng nếu thủ tục thông báo có sai sót, hoặc người nhặt chưa được cơ quan xác nhận, tranh chấp vẫn có thể phát sinh. Trường hợp này nên nhờ người có chuyên môn pháp lý xem hồ sơ trước khi dùng hay bán tài sản.
- “Nhặt được chung thì người cầm lên được hết.” Không hẳn. Nếu hai người cùng phát hiện và cùng giao nộp, biên bản nên ghi cả hai tên để sau này chia phần hưởng theo thoả thuận.
Sau một năm, làm gì để nhận phần của mình
Luật quy định quyền, còn cách thực hiện cụ thể ở từng địa phương có thể khác nhau. Trình tự hợp lý mà bạn nên chủ động:
- Tính ngày: lấy ngày thông báo công khai ghi trong biên bản hoặc hỏi cơ quan tiếp nhận, cộng một năm.
- Hỏi lại nơi đã giao nộp xem chủ đã đến nhận chưa và cơ quan đã xác minh được chủ hay chưa.
- Nộp văn bản đề nghị xác lập quyền sở hữu hoặc nhận phần giá trị được hưởng, kèm bản sao biên bản giao nộp và căn cước.
- Nếu tài sản có giá trị cao, đề nghị cơ quan cho biết cách xác định giá trị và kết quả.
- Nhận tài sản hoặc phần tiền, ký biên bản bàn giao. Giữ biên bản này để chứng minh nguồn gốc hợp pháp khi bán lại hay khi có người hỏi.
Nếu cơ quan chậm trả lời hoặc trả lời chưa rõ, bạn có quyền đề nghị bằng văn bản và yêu cầu trả lời bằng văn bản. Đối chiếu thủ tục hành chính hiện hành của địa phương, vì việc tiếp nhận và xử lý tài sản có thể đã được hướng dẫn chi tiết bằng văn bản riêng.
Chi phí giữ đồ, thuế và những khoản đi kèm
Người nhặt được thường thắc mắc chi phí đi lại, chi phí bảo quản trong thời gian giữ có được bù không. Bộ luật Dân sự không đặt một bảng tính cụ thể cho khoản này với đồ đánh rơi. Nếu chủ đến nhận, hai bên có thể thoả thuận; nếu chủ đã hứa thưởng công khai, đó là nghĩa vụ của họ theo lời hứa. Còn khi đồ đã nằm ở cơ quan cấp xã thì việc bảo quản là trách nhiệm của cơ quan, người nhặt không phải chi gì thêm.
Về thuế, khoản tài sản người nhặt được hưởng có thể thuộc diện chịu thuế thu nhập cá nhân như một khoản thu nhập khác nếu vượt ngưỡng theo luật thuế. Đây là phần của cụm thuế, quy định có thay đổi theo thời kỳ; nếu khoản hưởng lớn, bạn nên hỏi cơ quan thuế hoặc người làm nghề thuế trước khi kê khai.
Với tiền mặt ngoại tệ, việc quy đổi sang đồng Việt Nam để so với ngưỡng thường do cơ quan xử lý thực hiện theo tỷ giá tại thời điểm xác định giá trị; cách áp dụng cụ thể nên hỏi chính cơ quan đó. Người nhặt được không nên tự đổi tiền trước khi giao nộp, vì như thế vừa làm thay đổi hiện trạng tài sản vừa khiến số liệu trong biên bản khó đối chiếu khi chủ đến nhận. Cứ nộp nguyên tờ, ghi rõ loại tiền và mệnh giá.
Một chi tiết thực tế: đồ có giá trị thấp, chẳng hạn chiếc ô hay chiếc áo khoác, nhiều nơi không có kho để giữ suốt một năm. Hỏi cán bộ tiếp nhận về cách xử lý loại đồ này ngay lúc giao nộp, để không phải bất ngờ sau đó.
Vì sao mức chia này công bằng hơn bạn nghĩ
Nhiều người cho rằng chia phần cho Nhà nước là thiệt cho người nhặt. Nhìn kỹ thì cách chia này nghiêng về phía người trung thực: dưới ngưỡng được hưởng toàn bộ, trên ngưỡng vẫn được giữ trọn phần ngưỡng và thêm một nửa phần vượt. Một người nhặt được món đồ giá trị lớn và giao nộp, sau một năm không ai nhận, thường được hưởng nhiều hơn hẳn so với mức thưởng mà người mất có thể tự hứa. Đó là cách luật khuyến khích người dân giao nộp thay vì giấu đi.
Ngưỡng tính theo lương cơ sở cũng giúp cách chia tự cập nhật theo thời gian. Khi lương cơ sở tăng, ngưỡng hưởng trọn vẹn tăng theo, bạn không cần đợi sửa luật. Điểm còn lại là thủ tục: người nhặt được cần biết quyền của mình, giữ biên bản và chủ động hỏi lại. Quyền chỉ trở thành tiền trong tay khi có giấy tờ chứng minh.
Câu hỏi thường gặp
Nhặt được 2 triệu đồng, sau một năm không ai nhận thì có được giữ toàn bộ không?
Nếu bạn đã giao nộp và cơ quan đã thông báo công khai, sau một năm không xác định được chủ thì số tiền dưới ngưỡng 10 lần lương cơ sở thuộc quyền sở hữu của bạn. Bạn đến nơi đã nộp để làm thủ tục nhận lại.
Nhặt được nhưng không nộp, giữ đủ một năm thì có thành của mình không?
Không. Thời hạn một năm tính từ ngày thông báo công khai, mà thông báo công khai chỉ có khi tài sản được báo hoặc giao nộp. Giữ ở nhà thì chủ vẫn có thể đòi lại bất cứ lúc nào và bạn còn có thể bị xử lý.
Mức lương cơ sở dùng để tính là mức lúc nhặt hay lúc nhận?
Luật không ghi riêng mốc này cho mọi trường hợp. Cách hiểu phổ biến là tính theo thời điểm xác lập quyền, tức khi hết thời hạn thông báo. Hỏi cơ quan đang giữ tài sản để biết cách họ áp dụng và đề nghị trả lời bằng văn bản.
Nhặt được vàng thì giá trị tính theo giá mua vào hay bán ra?
Bộ luật Dân sự không quy định chi tiết. Việc xác định giá trị do cơ quan có thẩm quyền thực hiện, có thể qua định giá. Nếu thấy chưa hợp lý, bạn đề nghị xem xét lại bằng văn bản và nêu căn cứ cụ thể.
Hai người cùng nhặt được thì chia thế nào?
Nếu hai người cùng phát hiện, cùng giao nộp và biên bản ghi tên cả hai, phần được hưởng thuộc chung hai người và chia theo thoả thuận. Không thoả thuận được thì có thể yêu cầu chia theo quy định về sở hữu chung.
Đồ nhặt được là cổ vật thì người nhặt được gì?
Nếu được xác định là di tích lịch sử – văn hoá, tài sản thuộc Nhà nước. Người nhặt được không có quyền sở hữu nhưng được hưởng tiền thưởng theo quy định của pháp luật hiện hành về di sản.